Schilderen op ongespannen schildersdoek op rol: zo doe je dat

Heb je je ooit afgevraagd of je kunt schilderen op doek dat niet op een spieraam is gespannen? Niet op een houten frame, niet op karton of hardboard geplakt, maar gewoon het losse doek: schildersdoek op rol. Misschien had je geen tijd voor de klassieke voorbereiding of wilde je experimenteren met een nieuwe techniek. Of je wilde een schilderij van groot formaat maken dat later vervoerd moet worden en dus opgerold moet kunnen. Schilders die op grote formaten werken (ook 2 of 3 meter) kiezen hier vaak voor om opslagruimte te besparen.

Kun je schilderen op schildersdoek op rol zonder spieraam?

Het kan zeker. Want dat het doek niet gespannen is, betekent niet dat het geen voorbereidende lagen heeft. Het doek moet een grondlaag of laag gesso hebben als je er met acrylverf of olieverf op wilt schilderen. Dan is je werk volledig veilig en duurzaam, of het nu op een spieraam is gespannen of niet. Er zijn natuurlijk een paar dingen die je moet weten: hoe je het precies aanpakt en hoe je zo'n schilderij later bewaart of toont.

Hoe bereid je schildersdoek voor?

Bij het voorbereiden van doek heb je altijd twee opties: een doek kopen dat al klaar is om te beschilderen met acryl- of olieverf, of gewoon linnen of katoenen doek kopen en het zelf bestrijken met gesso of een grondlaag. Kies je ervoor om op ongespannen doek te schilderen, dan is de tweede optie echter best ingewikkeld.

Waarom? Om gewoon doek per meter zo te behandelen dat het goed genoeg is om op te schilderen, moet je het eerst op een spieraam (of iets dergelijks) spannen, met meerdere lagen gesso bestrijken, goed laten drogen en pas daarna van het spieraam halen en gebruiken. Doek per meter kun je namelijk niet goed bestrijken zonder het op een spieraam te spannen: het gaat kreuken en na het drogen van de gesso krijg je geen vlakke ondergrond. Hoe je doek spant, lees je in Schildersdoek zelf op een spieraam spannen.

Schildersdoek op rol, dat je in meerdere varianten kunt kopen (zelfs als zwart schildersdoek op rol), is de veiligere en eenvoudigere keuze. Misschien ben je nog nooit met zulk doek in aanraking geweest en weet je niet precies hoe het eruitziet en zich gedraagt zonder ‘steun’. Maak je daar geen zorgen over: dankzij de lagen heeft het enige stevigheid en lijkt het eerder op papier dan op textiel.

Hoe schilder je op schildersdoek op rol?

Het doek dat je op rol krijgt, kun je tegen een muur bevestigen, op de vloer uitspreiden of – bij kleinere formaten – op een houten plaat leggen. Zo zet je het vast:

• Plak het vast met sterke plakband.
• Zet het met spijkertjes tegen de muur vast, natuurlijk zo dicht mogelijk bij de randen.
• Spreid het uit op de vloer en houd de randen strak met zware voorwerpen.

Voor wie abstract werkt of zich laat inspireren door bijvoorbeeld Jackson Pollock, is een groot doek op de vloer een echt genot. Je kunt er zelfs overheen lopen of op één deel zitten terwijl je een ander deel schildert. Wat je misschien mist, is de typische veerkracht van het doek zoals je die kent van werken op een spieraam, omdat er een hard oppervlak achter het doek zit.

Wat de schildertechniek zelf betreft, zijn er nauwelijks verschillen met schilderen op gespannen doek, of je nu olieverf of acrylverf gebruikt. Gebruik je vertrouwde techniek en de penselen en verf die je normaal gebruikt.

Het enige waar je aan moet denken, is een onbeschilderde rand van 1–2 cm aan elke kant van het doek. Dit deel beschermt het beschilderde binnenste gedeelte als je het schilderij oprolt, of het is het deel dat je om de randen vouwt als je het schilderij later op een spieraam wilt plaatsen.

Hoe toon je een schilderij op ongespannen doek?

Je hebt drie mogelijkheden: een spieraam, een lijst met glas of houten latten.

Op een spieraam. Als je wilt, kun je het beschilderde doek op een spieraam plaatsen. Hier kunnen echter problemen optreden, vooral bij grotere formaten. Je moet goed meten en controleren welk formaat spieraam je precies nodig hebt, want het doek rekt bij het spannen een beetje uit (1–2%). Daarna moet je opletten bij het omvouwen van het doek over de randen van het spieraam: zorg dat er op die plek geen dikke verflagen zitten die kunnen barsten. Als je er niet zeker van bent dat je dit allemaal zelf goed kunt doen, is het verstandig het schilderij naar een lijstenmaker te brengen, die het voor je kan doen.

In een lijst met glas. Kleinere formaten kun je tonen door ze in een lijst met glas te plaatsen, zoals je dat bij een tekening of aquarel zou doen. Storen de reflecties van het glas je? Ook daarvoor is een oplossing: antireflecterend glas.

Aan houten latten. Een andere mogelijkheid zijn houten latten, die je alleen boven- en onderaan het doek bevestigt (zoals de wereldkaarten die je bij aardrijkskunde had). Dit kan een mooie oplossing zijn voor abstracte composities en voor minimalistische of natuurlijk ingerichte interieurs in etnische stijl.

---

Lees verder op onze blog

• Kun je met aquarelverf op schildersdoek schilderen?
• 5 tips om geen verf te verspillen bij het schilderen
• Kleurentheorie en kleurencirkel: de complete gids voor elke kunstenaar