Schilderen op hout: zo bereid je de ondergrond voor

Schilderen op hout is na schilderen op doek de populairste keuze. Meestal zie je een schilderij op schildersdoek, en als het over schilderkunst gaat, hoor je vaak „olieverf op doek”. Maar doek is niet de enige mogelijke ondergrond voor olieverf en acrylverf. Het is wel de populairste, vanwege de duurzaamheid en sterkte en het gemak bij vervoer en tentoonstellen. Toch zijn er schilders wier manier van werken een andere ondergrond vraagt, schilders die geen genoegen nemen met een vlak oppervlak van eenvoudige vorm, en schilders die werk willen maken dat opvalt doordat het op een ongebruikelijk materiaal staat.

Waar een schilderij ook op staat: het moet lang meegaan. Daarvoor is het belangrijk alle regels voor het schilderen zelf te volgen, maar nog belangrijker zijn de regels voor de voorbereiding van de ondergrond en de keuze van een geschikte ondergrond. Een verkeerd voorbereid oppervlak kan kleine problemen geven, zoals verf die dof wordt doordat de ondergrond te veel zuigt (dat merk je al tijdens het werk). Het kan ook leiden tot scheuren en afbladderen van de verflagen. Dat is een serieus probleem dat je niet zomaar oplost.

Tijdens het schilderen merk je het waarschijnlijk niet. Je kunt het schilderij gewoon afmaken, en pas na enkele maanden of zelfs jaren komt het probleem aan het licht.

---

Schilderen op hout: welke ondergrond kies je?

Veel schilders willen experimenteren, uit de clichés stappen en op deksels van houten kistjes, piepschuim of steen schilderen. Ze weten dan niet zeker of dat kan en welke voorbereiding elk materiaal nodig heeft. Verschillende lezers schreven ons daarover. We beantwoorden hun vragen en herinneren je aan een aantal belangrijke stappen bij het kiezen en voorbereiden van een ondergrond, voor hout en voor andere ondergronden. Na het doek is hout de populairste drager voor een schilderij, dus daar beginnen we.

Welk hout is geschikt om op te schilderen?

Een houten ondergrond kan verschillende vormen hebben: een plank van massief hout, of alternatieven zoals hardboard, MDF en spaanplaat, die gemakkelijker te vinden en voordeliger zijn. Ook een los houten paneel, of een schilderij als onderdeel van een meubelstuk (vaak wordt op deksels van kistjes, klokken of stoelen geschilderd), kan de drager zijn.

Kies het hout verstandig. Wil je op een gewone plank schilderen, dan moet die droog zijn. Het is bovendien wenselijk dat hij met een speciale techniek uit meerdere stukken is samengesteld, zodat hij na verloop van tijd niet kromtrekt. Zulke planken vind je op de markt vooral als iconenpanelen.

Hoe bereid je een houten plank voor?

Heb je het benodigde formaat, dan is het het beste om op het hout of op een van de panelen een stuk gewassen katoenen of linnen weefsel te lijmen. Door het doek op te plakken stabiliseer je de ondergrond en voorkom je dat de verflagen scheuren doordat het hout werkt. Zo ga je te werk:

1. Lijm het doek op met houtlijm of met een van de acrylgelmediums. Let er goed op dat er geen luchtbellen tussen het hout en het doek blijven zitten.
2. Behandel het opgeplakte doek na het drogen zoals schildersdoek dat op een houten spieraam is gespannen: smeer er een laag houtlijm of acrylbindmiddel op.
3. Breng daarna enkele dunne lagen gesso aan. Laat elke laag drogen voordat je de volgende aanbrengt.
4. Schuur met het fijnste schuurpapier als je een extra gladde ondergrond wilt.

Op een zo voorbereide plank kun je schilderen met tempera, acrylverf of olieverf.

---

Houten meubels schilderen: zo bereid je oud hout voor

Wil je delen van houten meubilair beschilderen, dan is schildersdoek natuurlijk geen oplossing. Het is ook niet nodig, omdat je meestal kleinere vlakken beschildert of de verf maar op sommige plekken komt. Waar je dan op moet letten, is het hout zelf.

Wil je een oud meubelstuk opknappen? Werk dan in deze volgorde:

1. Controleer of er schimmel en rot op het hout zit en verwijder die met alcohol of azijn.
2. Kijk of er lagen oude verf op zitten die gebarsten zijn en loslaten. Verwijder die zo grondig mogelijk met een schraper, want vroeg of laat vallen ze eraf. Zo riskeer je niet dat er na verloop van tijd ook een deel van je beschilderde decoratie afvalt, waar je tijd en energie in hebt gestoken.
3. Schuur het oppervlak om de overgangen tussen de oude verf en het blote hout glad te maken.
4. Verwijder al het stof met een penseel of, bij hardnekkiger vuil, met een oplossing van water en afwasmiddel.
5. Laat het oppervlak volledig drogen.

Welke verf kun je gebruiken op eerder behandeld hout?

Heb je een schoon en volledig droog houten oppervlak voor je, dan moet je ook controleren of het hout eerder is behandeld: zitten er lagen verf of vernis op, en is dat verf op acrylbasis of op basis van olie en oplosmiddelen? Houd je aan de regel dat je op acrylverf met alle andere verven kunt schilderen, maar dat het niet wordt aanbevolen om op verf op oliebasis te schilderen of er producten op acryl- en waterbasis op aan te brengen, omdat die kunnen gaan afbladderen.

Zijn er geen oude lagen, dan kun je meteen beginnen met schilderen met acrylverf. Wil je de kleur en de zichtbare structuur van het hout zelf behouden, dan hoef je het oppervlak niet met gesso te behandelen, maar je moet het na afloop wel beschermen met vernis. De tweede mogelijkheid is dat je een grondering in een of meer lagen aanbrengt (afhankelijk van de dekkracht van de verf en hoe glad je het oppervlak wilt hebben). Daarna kun je een laag acrylverf in de gewenste tint aanbrengen en vervolgens met olieverf of acrylverf schilderen.

---

Lees verder op onze blog

• Hoe kies je een schildersdoek
• Is het vernissen van schilderijen noodzakelijk?
• Modelleerpasta of structuurpasta: artistieke texturen
• 5 redenen om liever met acrylverf dan met olieverf te schilderen